III KONGRESU FETO TIMOR LESTE - 2008DILI 09 de Junhu 2008 / RFTL Kuaze tinan neen ona mak Timor Leste Restaura Independensia. Duni tempo iha periodu ida ne’e ho ejijensia igualdade jéneru hodi tau kedas ba priodade nasional. Klaru iha politika dezenvolvimentu nasional no iha artigu 17 Konstituisaun RDTL katak feto no mane iha direito no dever hanesan iha moris uma laran, sosial ekonomiku no politiku. Aleinde iha ona garantia husi Konstituisaun RDTL rafifika mos Konvensaun kona-ba Eliminasaun Forma Diskriminasaun Hotu-Hotu Kontra Feto (CEDAW). Feto nia luta hafoin libertasaun nasional ne’e luta atu asegura partisipasaun feto iha dezenvolvimentu nasional hodi nune’e bele hasai feto nia estatuto social. Nune’e hahu kedas iha tinan 2000, feto oferese tempo ba ninia partisipasaun hodi foti kestaun hirak iha tempu administrasaun transitorio hodi hahu halibur hanoin, diskusaun kona-ba priodades ho organizasaun sosiedade civil seluk, organizasaun direitu humanus no organizasaun internasional ne’ebé fó kontribuisaun hodi dezenvolve ideas. Atu kongkretiza hakarak hari’i orgaun ruma, mak Kongresu Nasional hodi feto sira hasoru malu hodi foti kestoens prioritarias no halo analize profundo ba nia implementasaun. REDE FETO hanesan organizasaun salurik ba organizasaun feto 18 iha Timor Leste no halao programa ba advokasia da direitu feto no igualdade janeru. Bainhira harii Rede Feto iha Kolokiu iha tinan 2000 molok ba I Kongresu Feto Timor Leste fó kompetensia ba Rede Feto atu organiza Kongresu Feto Timor Leste dala ida iha periodu tinan hat nia laran. Iha fulan Julhu tinan 2004, Rede Feto organiza II Kongresu Feto Timor ho rezultadu plataforma asaun ida “Halao Dezenvolvimentu no Halakon Mukit”. Iha Plataforma Asaun ida ne’e, respresentatantes husi organizasaun feto Timor, organizasaun direitu umanus no individuais inklui mos Governo Timor Leste nomos organizasaun international aprova 7 seitor ne’ebé sai objectivu estratejiku ba asaun atu implementa durante 2004 – 2008. Objectivu ida nee hanesan matadalan ida atu bele hare’e diak liutan konaba problema ne’ebé feto maluk sira infrenta. Tuir mandatu ne’ebé fó kompetensia ba REDE FETO atu organiza Kongresu Feto Timor, iha loron 12 fulan Dezembru 2007, Reuniaun Anual Rede Feto desidi fórma Komisaun Organizadora (KO) espesiazada atu halao III Kongresu Feto Timorense. Kongresu ne’e rasik sei halao iha fulan Julhu 2008 ho tema “Feto nia visaun ba iha Dezenvolvimento Nasional”. Antes tama ba kongresu iha nivel nasional, Rede Feto sei halao uluk Konferensia Distrital ne’ebé organiza husi organizasaun membru Rede Feto hanesan Fundasaun Alola, OPMT, OMT, Fókupers, CAUCUS, APSC-TL, FKSH, GFFTL, Santa Bakhita, FMF, PAS, Aumetan, ETWAVE. Konferensia Distrital ne’e rasik sei halao iha fulan Junho 2008 no sei partisipa husi membru Governo ne’ebé rede feto identifika ona atu hatoo sira nia programa ba inan feto sira iha distritu nomos partisipa husi Administrador Distritu iha distritu ne’ebé refere. Objetivu husi III Kongresu Feto Timor Leste maka : o Atu evalua seksesu no disvantagen husi objectivu Plata Fórma de Asaun (POA) II Kongresu Nasional Feto Timor Leste iha tinan 2004 -2008. o Atu identifika nesecidade no problema foun ne’ebé inan feton sira hasoru. o Atu asegura katak stakeholder sira bele iha komitmentu atu implementa POA husi Kongresu Nasional ba dala tolu. o Atu hari groupu monitorizasaun ne’ebé sei asegura implementasaun POA tuir duni plano ne’ebé iha. Kongresu Nasional Feto Timor Leste ba dala IIIe hanesan momentu ida ba feto hotu-hotu iha Timor Leste tomak bele hasoru malu hodi foti kestoens prioritarias no halo analize profundo ba sira nia etapa iha futuru. Kongresu ida ne’e laos mosu derepenti deit iha nivel nasional maibe liu husi prosesu halibur ideas feto maluk sira iha nivel distritu liu husi Konferensia Distrital (KD). Prosesu ida ne’e hanesan implementasaun husi objectivu III Kongresu Nasional Feto Timor Leste ne’ebé atu identifika nesesidade no problema feto maluk sira hasoru liu-liu iha area rurais. Husi Konferensia Distrital ida ne’e, Komisaun Organizadora (KO) mos evalua suksesu no disvantagen husi Plataforma Asaun II Kongresu National. |